Là người cưỡi đầu cưỡi cổ thiên
hạ, chúa Trịnh tha hồ bày ra
những trò du hí để được chơi bời
thỏa thích. Một trong những thú
chơi đó là trò thi “mâm ngũ quả”
hàng năm vào dịp rằm trung thu.
Nhà chúa đặt giải thưởng cho ai có
được mâm ngũ quả đẹp nhất, quí
nhất, ngon lành nhất và lạ nhất.
Các gia đình quyền quí và giàu có
trong thành Thăng Long đua nhau
sắm những mâm ngũ quả cực kỳ
đắt tiền để mong đoạt giải, khoe
sang với thiên hạ.
Trạng Quỳnh thấy thiên hạ náo
nức dự thi, cũng tuyên bố với mọi
người:
- Năm nay tôi sẽ dự thi cho mà
coi! Tôi đã trượt kỳ thi Hội, nhưng
nhất định thi ngũ quả thì tôi sẽ
chiếm giải, cho thiên hạ lác mắt
một phen!
Trong khi ai nấy đều kỳ công sắm
những thứ trái cây quí nhất trong
nước như đào mận Lạng Sơn, hồng
Hạc Trì, nhãn lồng Sơn Nam
(Hưng Yên), vải thiều Hải Dương,
cam Nghệ An... thì Trạng Quỳnh
lại mang thi bằng một bức tranh
thiếu nữ khỏa thân.
Chúa và bà chính cung cùng xem
bức tranh lạ lùng và chất vấn:
- Bức tranh này mà trạng dám bảo
là mâm ngũ quả ư?
Trạng Quỳnh gật gù mỉm cười:
- Chúa thượng không nhận ra
mâm ngũ quả thật sao? Này nhé:
(Chỉ vào đầu thiếu nữ) đây không
phải là một trái bưởi đẹp vào bậc
nhất hay sao? (Lại chỉ vào đôi
mắt) Đây không phải một chùm
gồm hai quả nhãn lồng Sơn Nam
hay sao? (Lại chỉ vào bộ ngực trần
nõn nà) Đây không phải là một cặp
đào tơ Lạng Sơn thứ thượng thặng
hay sao? (Chỉ vào đôi bàn tay búp
măng) Còn đây chẳng phải hai trái
phật thủ cực quí hay sao? (Rồi chỉ
vào chỗ hấp dẫn nhất mà nhà
Chúa nãy giờ cứ nhìn chằm chằm
vào đó) Còn đây không phải là một
múi mít thơm ngon nhất trần đời
hay sao?
Vừa nghe trạng giảng giải, nhà
chúa vừa say mắt ngắm đủ “ngũ
quả” và ngài cứ nuốt nước miếng
ừng ực, lòng ngài rạo rực, y như
thể ngài bị 5 thứ quả kỳ diệu kia
hớp mất hồn vía. Bà chính cung
đứng bên cạnh đưa mắt lườm ngài
mấy lần, ngài cũng thây kệ. Đoạn
ngài phán:
- Giá mâm ngũ quả của khanh mà
là thật thì ta chấm giải nhất cho
khanh, không còn phải đắn đo gì
nữa!
Quỳnh can ngay:
- Ấy, khải chúa thượng! Sở dĩ mâm
ngũ quả này được thần chọn dự
thi là vì nó không bao giờ tàn úa
lạt phai. Chứ nếu nó là thật thì
bất quá chúa thượng chỉ thích nó
được 2 ngày là cùng!
Chúa chợt nhớ lại những thứ “ngũ
quả” mà ngài đã được nếm và
nếm rồi thì chán, ngài liền so
chúng với người thiếu nữ mơn
mởn xuân xanh trong tranh và quả
thật ngài cảm thấy nàng thiếu nữ
này có sức hấp dẫn hơn hẳn. Nàng
nằm phơi tấm thân nõn nường ở
đó, nhưng ngay cả chúa nữa cũng
không tài nào chiếm đoạt nổi
nàng, mà chỉ có thể chiêm ngưỡng
bằng mắt để tưởng tượng và mơ
ước mà thôi! Chúa cả cười, vỗ đùi
kêu lên:
- Ta chịu khanh nói chí lý! Chí lý!
Ý chúa là ý Trời, năm ấy mâm ngũ
quả của Trạng Quỳnh chiếm giải
nhất. Bàn dân thiên hạ biết
chuyện đều bái phục trí tuệ siêu
quần của trạng và lấy làm xấu hổ
cho cái đầu óc bã đậu thô thiển
của mình.